Barwniki ołowiowe

Ołów daje cały rząd barwników koloru białego, żółtego i czerwonego, składających się z różnych tlenków ołowiu i soli ołowiowych, takich jak: chromowe, chlorowe, cyprakowe.
Ołów występujący w barwniku, w tej czy w innej postaci, nadaje mu swoisty charakter.

Własności:
1. Dość duży ciężar właściwy.
2. Duża siła krycia.
3. Większe lub mniejsze własności trujące.
4. Wrażliwość na związki siarkowe (czernieje - PbSi).
5. Dobrze schnie w oleju i przyspiesza wysychanie innych barwników z nim zmieszanych.

Biel ołowiowa (Kremserweiss)

Znana w głębokiej starożytności.
Wspominają o niej w swoich traktatach Witruwiusz i Pliniusz.
W wiekach średnich wytwarzaniem jej zajmowali się Wenecjanie. Później produkcją tej bieli wsławiło się węgierskie miasto Kremnitz (od nazwy tego miasta powstała nazwa jednego z lepszych gatunków bieli ołowiowej) oraz miasto Krems w Austrii, od którego bierze początek najbardziej popularna nazwa tej bieli - kremska.
Pod względem chemicznym jest to zasadowy węglan ołowiu.
Siła krycia bieli ołowiowej polega na zawartości wodorotlenku ołowiu Pb(OH)2. Węglan ołowiu 2PbCO3 jest słabo kryjący. Jeżeli biel ołowiowa poddana zostanie działaniu wilgoci i dwutlenku węgla z powietrza, wodorotlenek ołowiu przechodzi w węglan ołowiu, co powoduje prześwitywanie bieli ołowiowej.
Biel ołowiowa odznacza się elastycznością i dlatego nawet grubsze jej warstwy nie podlegają z czasem pękaniu.
Elastyczność tę dają tzw. „mydła ołowiowe” powstające z połączeń tłuszczu (oleju) z grupą zasadową wchodzącą w skład bieli ołowiowej.
Powstaje związek chemiczny zwany linoleatem. Linoleaty nie ulegają hydrolizie i stąd odporność bieli ołowiowej na wilgoć.
Podczas prażenia biel ołowiowa zmienia kolor na różowy. Tłumaczy się to przejściem jej w tlenek ołowiu - minię.
Biel ołowiowa przyspiesza proces wysychania oleju lub farb z nią związanych (działa jak sykatywa). Silnie trująca wywołuje chorobę zwaną „ołowicą”.
Odporna na światło i działania atmosferyczne. Używana we wszystkich technikach oprócz ściennej i stereochromii. Wrażliwa na alkalia. Ilość oleju potrzebna do ucierania waha się od 8 do 14%.
Istnieją cztery sposoby produkcji bieli ołowiowej:
1. Wenecki albo holenderski:
Spiralnie zwinięte listki ołowiu umieszczano w glinianym garnku i na dno garnka wlewano kwas octowy. Naczynie okrywano jakimś tworzywem zawierającym substancje gnilne i wydzielającym ciepło. Pod wpływem ciepła kwas octowy parował i reagował z ołowiem, wytwarzając, z pomocą tlenu zawartego w powietrzu, sól octowo-ołowiową.
Otrzymana w ten sposób sól, pod działaniem CO2 wydzielającego się z substancji gnilnych okrywających naczynie, zamieniała się w zasadowy węglan ołowiu.
2. Niemiecki sposób otrzymywania bieli ołowiowej:
Listki ołowiu umieszczano w drewnianej komorze, przez podłogę której wydzielały się opary kwasu octowego, wody i CO2 otrzymywanego przez spalanie drzewa lub węgla kamiennego. Zachodził identyczny proces chemiczny jak w sposobie weneckim.
Biel otrzymywana tymi sposobami była spłukiwana wodą w celu oczyszczenia z tzw. „cukru ołowiowego”. Następnie ucierano ją z wodą, suszono i poddawano sproszkowaniu.
3. Angielski sposób:
Glejtę ołowiową mieszano z cukrem ołowiowym i poddawano działaniu CO2.
4. Francuski sposób:
Na roztwór cukru ołowiowego oddziaływano CO2 lub sodą. Otrzymywano produkt bardzo czysty, lecz słabo kryjący.
Ostatnio otrzymuje się biel ołowiową przy pomocy elektrolizy.
Rozpoznanie:
Prażona - nabiera odcienia oranżowego, po ostudzeniu przechodzącego w jasnożółty. Rozpuszcza się w rozcieńczonym kwasie azotowym lub octowym, w zwykłej temperaturze dając bezbarwny, przeźroczysty roztwór bez osadu.
Osad jest oznaką domieszek.

Minia

Barwnik o jaskrawym, czerwono-oranżowym odcieniu, znany już w starożytności. Pod względem chemicznym - tlenek ołowiu (o wyższym stopniu utlenienia niż zwykły tlenek ołowiu). Lepszy gatunek minii otrzymywano przez prażenie bieli ołowiowej.
Oleju potrzebuje od 10 do 15%, schnie szybko. W połączeniu z barwnikami roślinnymi odbarwia je odbarwiając się jednocześnie sama.
Traci również swój kolor po zmieszaniu z bielą ołowiową i pod działaniem światła.
Odporna na alkalia i przez to może być stosowana w technice freskowej i stereochromii.
Rozpoznanie:
Stężony kwas octowy rozpuszcza minię całkowicie, tworząc octowo-ołowiową sól.

Palety

Drewno niepękające, twarde, nasycone pokostem lub żywicą.

Pędzle

Szczecinowe: płaskie lub okrągłe. Miękkie: borsucze, wiewiórcze.
Mycie pędzli: woda i mydło, benzyna, terpentyna.
Przechowywanie pędzli: zawieszone w nieschnącym oleju.