Utrwalanie rysunków

Rysunek wykonany ołówkiem, węglem lub kredą łatwo się zaciera i brudzi, gdyż trzyma się papieru nie za pomocą spoiwa, lecz na prawach czysto fizycznych: drobne cząstki barwiącego materiału wcierają się w pory papieru i utrzymują na prawach wzajemnego przyciągania cząsteczek. Dlatego też rysunek wymaga utrwalenia, które w mniejszym lub większym stopniu wpływa na jego ton.
Im mocniej utrwalony jest rysunek, tym większe zmiany zachodzą w jego tonie.
Fiksatywy spirytusowe bardziej zaciemniają ton rysunku.
Pastel utrwalony fiksatywą zamienia się w temperę.
Wodne fiksatywy mniej zmieniają ton rysunku, lecz należy przed utrwaleniem nakleić papier na deskę lub karton, aby zapobiec zwijaniu się papieru od wilgoci.

Fiksatywy wodne

Mleko: W znacznej części jest naturalnym roztworem kazeiny. Posiada siłę klejącą.
Do utrwalania należy używać mleko odtłuszczone i rozwodnione.
Mleko najlepiej nadaje się do utrwalania rysunków grafitowych.
Żelatyna: Do utrwalania bierze się 2% roztwór żelatyny. Do niego należy dodać 10 ÷ 30% czystego winnego spirytusu lub denaturatu.
Żelatyna nadaje się do utrwalania rysunków węglowych.
Przed rysowaniem dobrze jest pokryć papier roztworem żelatyny. Rysować należy dopiero po wyschnięciu.
Po narysowaniu należy potrzymać rysunek nad parą - żelatyna się rozpuści i utrwali węgiel.

Fiksatywy wodne rozpyla się rozpylaczem. Rozpylać należy bardzo drobno i uważać, aby nie powstawały krople.
Najlepiej rysunek utrwalać stopniowo przez parę dni (po wyschnięciu).

Fiksatywy spirytusowe

Fiksatywy te, dzięki możliwości lepszego rozdrobnienia podczas rozpylania, są łatwiejsze w użyciu, lecz przyciemniają ton rysunku i sam papier.
Najpopularniejszy jest utrwalacz z białego szelaku rozpuszczonego w spirytusie (1 : 10 lub 20).
Najlepiej nadaje się on do rysunków węglowych. Nie nadaje się do pasteli i kredy.
Można też stosować fiksatywy benzynowe (z takimi żywicami, które rozpuszczają się w benzynie).
Do pasteli dobry jest roztwór celulozy w eterze amylowo-octowym, gdyż utlenia się szybciej niż wnika w głąb papieru i dlatego nie tak mocno zaciemnia ton.