Oleje schnące i proces ich wysychania

Oleje te otrzymuje się głównie przez wytłaczanie nasion na gorąco lub na zimno.
Oleje tłoczone na gorąco mają ciemniejsze zabarwienie i zawierają pewne substancje postronne.
Oleje tłoczone na zimno są jaśniejsze i mniej zanieczyszczone.
Do substancji zanieczyszczających olej należą:

• śluz,
• ciała białkowe,
• sole mineralne,
• ciała barwiące,
• celuloza.

Obecność tych ciał w oleju zmienia jego barwę, powoduje gorzknienie i wstrzymuje jego wysychanie.
Oleje w stanie czystym nie mają ani smaku, ani zapachu, a także nie ulegają zepsuciu.
Do celów malarskich najlepiej nadaje się olej otrzymany na zimno i z suchych nasion.
W praktyce jednak najczęściej spotyka się olej otrzymywany na gorąco.
W wyniku długiego przechowywania oleju, wszystkie ciała zanieczyszczające osiadają na dnie naczynia i olej oczyszcza się.
Dlatego, im olej starszy, tym lepszy do malowania.
Istnieje też szereg sztucznych sposobów oczyszczających olej.
Oleje schnące mają zdolność obracania się w ciała stałe po zetknięciu z powietrzem.
Proces wysychania oleju znacznie różni się od wysychania roztworów klejowych albo spirytusowych, gdzie proces twardnienia polega tylko na wyparowaniu wody lub spirytusu.
Proces wysychania oleju jest procesem bardzo złożonym, w którym biorą udział zarówno zjawiska chemiczne jak i fizyczne.
Podczas wysychania oleju można zaobserwować ulatnianie się wielu składników lotnych, jak:

• woda,
• dwutlenek węgla,
• kwas octowy

i w znikomych ilościach:

• tlenek węgla,
• akreolina,
• kwas mrówkowy,
• kwas aksylowy,
• kwas masłowy,

a także zwiększenie objętości i ciężaru właściwego.
Im większa różnica zachodzi między przyrostem ciężaru właściwego, a jego ubytkiem, tym mniej trwała jest powłoka malarska.
Podczas wysychania oleju i farb olejnych, na powierzchni tworzy się błonka, która z trudem przepuszcza powietrze i dlatego wysychanie na całej głębokości warstwy malarskiej zostaje wstrzymana przez dłuższy czas.

Farba olejna

Przesycha lepiej na całej grubości warstwy niż sam olej, przy czym wiele z barwników energicznie współdziała podczas wysychania oleju (np. barwniki ołowiowe).
Proces wysychania oleju można podzielić na trzy okresy:
1. PodsychanieZwiększenie objętości i ciężaru właściwego (przez pochłanianie tlenu z powietrza). Na powierzchni tworzy się cienka błonka dająca odlip (3 ÷ 5 dni).
2. ZasychanieUtrata ciężaru i objętości w wyniku ulatniania się wytworzonych części lotnych (odlip znika, powierzchnia twardnieje 60 dni).
3. Całkowite wyschnięcie i utwardzenie powłoki malarskiejDalsza utrata ciężaru i objętości przez okres 2 lat. Na powierzchni wysychającej warstwy malarskiej tworzy się cienka błonka zwana linoksytem.
Po upływie dwóch lat od początku wysychania, stopień kurczenia się warstwy malarskiej jest minimalny.
Warstwa malarska kurczy się w zależności od zawartego w niej oleju i od jego rodzaju.
Duży wpływ na proces wysychania oleju wywiera temperatura i wilgotność powietrza.
Powietrze wilgotne opoźnia wysychanie oleju.
Działanie światła przyspiesza ten proces. Na przykład olej wysycha na świetle w ciągu 6 dni, bez niego - 66 dni.
Najszybciej olej wysycha na słońcu, ale zbyt długie działanie promieni ultrafioletowych powoduje pękanie powłoki.
Ciepło również przyspiesza wysychanie, np. olej z sykatywami manganowymi wysycha w temperaturze pokojowej w ciągu 14 godzin, a w temperaturze 120°C - 15 ÷ 20 min.
Olej schnący w zbyt suchym powietrzu wysycha prędko, lecz traci dużo na ciężarze właściwym przez gwałtowne wyparowywanie lotnych składników.
Wysychając w zbyt wilgotnym powietrzu, tworzy napęczniałą błonkę z dużą zawartością wody i w końcowym stadium wysychania pokrywa się pęknięciami.
Wyschnięta powłoka olejna jest nierozpuszczalna w wodzie i z trudem rozpuszcza się w rozpuszczalnikach.
Świeżo wyschnięta powłoka jest gąbczasta i może rozmywać się wodą, szczególnie jeżeli barwnik nie stanowi jej wzmocnienia.
Podczas wysychania oleju najpierw występują zjawiska chemiczne, a następnie fizyczne.
Kruchość i łamliwość wyschniętej powłoki olejnej jest wynikiem zjawisk fizycznych.
Równolegle z wysychaniem oleju i zmianami chemicznymi jakie w nim następują, pojawia się pociemnienie i utrata przeźroczystości warstwy malarskiej.
Początkowe pożółknięcie jest powierzchowne, lecz potem przenika przez całą warstwę.
Stopień pociemnienia zależy od warunków w jakich wysycha powłoka olejna oraz od użytego oleju.
Oleje schnące (typu lnianego) odznaczają się następującymi własnościami:

• szybko schną,
• po wyschnięciu nieznacznie tracą ciężar właściwy,
• nie rozmiękają powtórnie,
• dają powłokę nietopliwą,
• po wyschnięciu powłoka prawie nie rozpuszcza się pod wpływem rozpuszczalników organicznych.

Do olejów schnących należą:

• lniany,
• tungowy,
• konopny (częściowo),
• Psilla.