Trwałe i nietrwałe połączenia barwników

Trwałość barwników używanych w dawnych wiekach można obserwować na dziełach wielu malarzy.
Obecnie powstaje cały szereg coraz to nowszych barwników i trwałość ich na połączenia z innymi musi podlegać dłuższej obserwacji.
Zjawisko zachowania się barwników w różnych połączeniach ma doniosłe znaczenie w malarstwie i dlatego zajmują się tymi zagadnieniami zarówno uczeni jak i malarze, wykorzystując przy tym własne doświadczenie.
Uczeni stosują różne przyspieszone metody pozwalające zaobserwować zachowanie się barwników w połączeniach, jak też i działanie na nie światła.
Jedną z takich metod jest ucieranie barwników z wodą destylowaną i wystawianie ich w probówkach na działanie światła słonecznego (uprzednio dokonuje się odpowiednich połączeń barwników).
W niektórych wypadkach zmiany zachodzą już po kilku godzinach.
Trwałość połączenia barwników zależy nie tylko od rodzaju łączonych substancji barwnych, ale też od czystości samego produktu. Na przykład cynober (szczególnie jaśniejsze odcienie) zawiera siarkę w stanie wolnym lub jej związki powstałe przy jego produkcji.
Czasem też biel ołowiowa jest źle oczyszczona i zawiera pewną ilość tzw. „cukru ołowiowego” .
Kadmy mogą zawierać siarkę w stanie wolnym.
Wszystkie takie zanieczyszczenia źle wpływają na połączenie danego barwnika z innymi. Na przykład źle oczyszczony kadm i cynober z nieoczyszczoną bielą ołowiową w połączeniu dadzą siarczan ołowiu. Natomiast czysty kadm i czysty cynober nie pociemnieją z bielą ołowiową zanieczyszczoną w niewielkim stopniu.
Czysta ultramaryna czernieje z nieoczyszczoną bielą ołowiową. Z czystą bielą nie czernieje.

Barwniki najbardziej trwałe w połączeniach

1. Mineralne ziemne
Chemicznie mało aktywne. Żółte i czerwone ugry, bolus, ultramaryna naturalna, ziemia zielona, umbra.
2. Mineralne sztuczne
Czerwienie żelazne, marsy, cynober, kobalt niebieski i fioletowy, ceruleum, chromy zielone, biel barytowa, czernie organiczne.

Średniotrwałe

1. Mineralne sztuczne
Bardziej aktywne chemicznie. Biel ołowiowa i cynkowa, żółcień neapolitańska, kadmy ciemne, kobalt zielony, ultramaryna różnych odcieni.
2. Organiczne
Kraplaki alizarynowe.

Małotrwałe i nietrwałe

Biel litoponowa, jasne kadmy, aurypigment, minia, cynober, biel tytanowa, jasne chromy, aurealina, miedziowe.

1. Organiczne
Żółcień indyjska, jasne kraplaki, karmin, gumiguta.
Należy pamiętać, że niektóre barwniki trwałe bywają wrażliwe na oddziaływanie światła i w połączeniach nawet z trwałymi barwnikami tracą kolor.
Przykładem tego może być cynober, który w połączeniach traci swój kolor przez zmianę budowy cząsteczek (z krystalicznej na bezpostaciową), a nie wskutek połączenia z innym barwnikiem.
Mieszanie barwników trwałych z nietrwałymi daje połączenia nietrwałe.
Duże znaczenie dla trwałości barwnika ma spoiwo.
Istnieje niewielka grupa barwników, które w połączeniach zyskują na trwałości:

• Biel ołowiowa w połączeniu z czystym kadmem ciemnieje od siarkowodoru wolniej niż sama.
• Gumiguta jest trwalsza z żółtym kadmem i żółtą barytową.
• Kraplak lepiej zachowuje się z bielami niż sam.