Utlenianie oleju

Zwykły olej lniany charakteryzuje się hydrofilią i nikłą odpornością na działanie światła oraz tlenu, co przejawia się w szybkim żółknięciu i rozkładzie błon tego spoiwa.
Miarą niszczenia powłok olejnych jest liczba tlenowa (szczególnie w przypadku olejów nieopracowanych).
Oleje zagęszczone mają niewielką liczbę tlenową.
Olej utleniony musi zostać odwodniony lub poddany działaniu chlorku siarki albo innego produktu powodującego usieciowienie wewnętrznej struktury spoiwa.
Olej utleniony, lecz dalej nieopracowany, zawiera znaczną ilość grup wodorotlenowych, które powodują wrażliwość na wilgoć.
Utlenianie uodparnia chemicznie na działanie tlenu oraz słabych roztworów alkalicznych i wody, a także podnosi rozlewność, połysk i gładkość błony malarskiej.

Proces utleniania

Przez olej przepuszcza się powietrze w temperaturze pokojowej lub 100 ÷ 150°C. Następuje wówczas utlenienie glicerydów oleju, zwiększenie jego ciężaru właściwego oraz zgęstnienie.
Olej taki jest przy wysychaniu twardszy i bardziej błyszczący oraz, w odróżnieniu od zwykłego oleju, daje trwałą emulsję z wodą.
Olej zgęszczony na gorąco prędzej wysycha niż zgęszczony w temperaturze pokojowej.
Utlenianiu towarzyszy wydzielanie się ciepła. Jeśli proces ten nie zostanie zahamowany sztucznie, otrzymuje się zestalony żel, skłonny do samozapłonu.
Przechodzenia oleju w żel nie daje się całkowicie zahamować nawet po krótkim tylko utlenianiu, gdyż na skutek obecności w oleju grup nadtlenowych, proces gęstnienia posuwa się nadal podczas dłuższego przechowywania takiego oleju.
Różnica pomiędzy procesem sztucznego utleniania a samorzutnym wysychaniem oleju polega jedynie na zróżnicowaniu stopnia utleniania i polimeryzacji ostatecznego produktu.
Samorzutne wysychanie oleju prowadzi do powstania linoksynu, produktu o cechach eukoloidu (odchylenie pod tym względem wykazuje jedynie olej makowy). Natomiast podczas sztucznego utleniania powstają grupy nadtlenowe, mogące reagować z podwójnymi wiązaniami tej samej lub innej cząstki oleju, tworząc pierścień dioksoheksanowy, który albo zagęszcza daną cząsteczkę wewnętrznie, albo łączy dwie cząsteczki oleju ze sobą poprzez ich łańcuchy kwasowe.
Łączenie poszczególnych cząsteczek oleju lnianego może odbywać się za pośrednictwem ich grup nadtlenowych, które powstają pod wpływem działania tlenu z wydzielającej się wody.